In januari 2025 riep Waag met de campagne MakeSocialsSocialAgain samen met Bits of Freedom, PublicSpaces, DeGoedeZaak en Noorderlicht overheden, organisaties en burgers op om actief in te zetten op alternatieven voor big tech en een transitie naar het gebruik van open, publieke en decentrale sociale mediaplatformen, zoals Mastodon en Pixelfed. Aanleiding voor de campagne was de steeds grotere verwevenheid van big tech en politieke macht in Amerika, wat terecht leidt tot groeiende kritiek en de roep om alternatieven die publieke waarden, autonomie en innovatie bevorderen. Met dit momentum is Waag in 2025 van start gegaan met Public Nodes: een ambitieus programma om de grip op onze sociale mediaplatformen terug te krijgen.
Maatschappelijke doorbraak
Waag zet zich al sinds haar oprichting in 1995 in voor de ontwikkeling van publieke technologie, die mens en maatschappij dient, in plaats van financiële of politieke belangen. Ook specifiek op het gebied van sociale media is Waag al langer actief, bijvoorbeeld met het hosten van een eigen Mastodon-server. Nu het debat zich tegen big tech en hun controle over sociale media heeft gekeerd, zien we kans voor een maatschappelijke doorbraak: dit is het moment om de overheid, media, publieke instellingen, bedrijven én individuele gebruikers over te halen om energie te steken in nieuwe vormen van social media, waar we zelf weer controle over hebben en die we op onze voorwaarden kunnen ontwikkelen.
Marleen Stikker, directeur en oprichter Waag Futurelab: "Als pionier op het gebied van sociale media zien we het als onze rol om tot een doorbraak te komen; tot een werkelijk alternatief voor de platforms van big tech. Alle ingrediënten zijn nu aanwezig. De noodzaak voor strategische autonomie is helder. Alleen door onafhankelijk te worden van big tech kunnen we verdere ondermijning van onze democratie voorkomen. Tegelijkertijd is er actieve betrokkenheid van media, cultuur en samenleving, heerst de overtuiging dat het anders kan én zijn er valide alternatieve technologieën beschikbaar.”
"Als pionier op het gebied van sociale media zien we het als onze rol om tot een doorbraak te komen; tot een werkelijk alternatief voor de platforms van big tech." - Marleen Stikker, directeur en oprichter Waag Futurelab
Onderzoek, ontwerp én ontwikkeling
Binnen het programma Public Nodes voert Waag niet alleen campagne. Samen met verschillende partners onderzoekt Waag de invloed van sociale media op onze informatievoorziening en de voorwaarden voor een transitie van big tech naar de fediverse binnen verschillende sectoren. In een intensief programma werkt Waag samen met ontwerpers aan alternatieve sociale media die de potentie hebben door te breken bij het brede publiek.
Big tech en de journalistiek
Een belangrijk onderdeel van het programma is het betrekken van het Nederlandse medialandschap bij deze transitie naar alternatieven. De zorgen over de invloed van big tech op de journalistiek werden eind 2025 concreet gemaakt. Drieëntwintig omroepen, kranten en journalistieke organisaties stuurden gezamenlijk een brandbrief aan de informateur, waarin zij waarschuwden dat big tech een structurele invloed uitoefent op de manier waarop nieuws wordt verspreid, gevonden en gefinancierd.
Het afgelopen halfjaar heeft Waag een inhoudelijk faciliterende rol gespeeld in de manier waarop nieuwsmedia een transitie naar decentrale sociale media kunnen organiseren, die hen meer eigenaarschap en controle bieden. Waag organiseerde verschillende inhoudelijke sessies samen met uitgevers, hoofdredacteuren, journalisten, journalistieke fondsen en andere geïnteresseerden. En onderzochten we welke rollen en verantwoordelijkheden maatschappelijke organisaties kunnen innemen in het modereren van sociale media, specifiek in de context van het federatieve internet. Lees het onderzoeksrapport.
Sander van der Waal, onderzoeksdirecteur Waag Futurelab: "we werken nauw samen met People vs Big tech en de mensen achter de Free our Feeds-campagne en Eurosky. In zo’n internationale samenwerkingen hebben we nu momentum om een doorbraak te realiseren in de ontwikkeling van de social media van de toekomst. We zijn ervan overtuigd dat dat we alleen via deze Europese samenwerkingen digitaal autonoom kunnen worden.”Een volgende stap is een periode waar geëxperimenteerd kan worden met transitieactiviteiten, de fediverse, het bouwen van een community en het testen van nieuwe vormen van engagement. Met als doel een initiatief neer te zetten dat een krachtig, onafhankelijk en pluriform medialandschap mogelijk maakt."
Meld je aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van dit onderzoekstraject.
