Acid Clouds: Niels Schrader & Roel Backaert - datacenter — © Niels Schrader & Roel Backaert

Do Not Obey in Advance: waarom we ons moeten verzetten tegen sanctiedruk

Afgelopen week ontstond ophef nadat de Amsterdamse politie een server in beslag nam van Autistici/Inventatie (A/I), een voormalige Italiaanse web provider, op verzoek van de Amerikaanse overheid. Het kwam aan het licht doordat een medewerker van Waag Futurelab gevraagd was door de organisatie om de server op te halen. Toen bleek dat de server was opgehaald door de politie zonder dat A/I daarover in kennis was gesteld, heeft de directie journalisten geïnformeerd en op verzoek van A/I rechtsbijstand gezocht voor de Italiaanse organisatie. We zetten hier kort onder elkaar wat er aan vooraf ging en waarom Waag voor de openbaarheid heeft gekozen.

De context

Op 26 augustus van dit jaar kreeg A/I het label ‘terroristische organisatie’ van de Amerikaanse overheid. De regering van Trump stelde dat de groep de digitale infrastructuur van cellen van antifa zou beheren. Uiteindelijk moest A/I als gevolg van de sancties besluiten zichzelf op te heffen. Volgens de Italiaanse wet moest de organisatie nu alle bezittingen verzamelen. Waag werd gevraagd om een server op te halen die in een Amsterdams data center stond. Voordat we dat konden doen, bleek de server echter al opgehaald te zijn door de politie. Onduidelijk was op welke gronden. Dat was de reden om journalisten te attenderen op de situatie en om, op verzoek van A/I, rechtsbijstand te zoeken. Pas in de loop van de volgende dag werd duidelijk dat de politie handelde op verzoek van de Amerikaanse overheid. Onduidelijk is of het Openbaar Ministerie nog een eigen afweging heeft gemaakt en waarom de organisatie niet op de hoogte is gebracht.

Chilling effect

Deze casus maakt pijnlijk duidelijk hoe groot de (digitale) macht van Amerika is. Door plaatsing op de terrorismelijst was het voor klanten direct verboden om diensten af te nemen bij A/I. Het collectief verloor de mogelijkheid om donaties te ontvangen omdat de betalingsdienst door PayPall werd opgezegd, de domeinnaam werd uit de lucht gehaald en ook hun Italiaanse bank zei de samenwerking op – allemaal uit angst van de betrokken partijen voor secundaire sancties. Dit zogehete ‘chilling effect’, waarbij individuen en organisaties zelf kiezen om geen gebruik te maken van hun wettelijke rechten onder dreiging van juridische sancties, leidde zo indirect tot het noodgedwongen opheffen van A/I.

Waag kiest er bewust voor naar buiten te treden over de situatie, liet directeur Marleen Stikker eerder al weten aan de Volkskrant. 'We moeten ons niet allemaal gaan inhouden uit angst voor de macht van Trump en Amerika. Juist door dit soort misstanden aan het licht te brengen en gezamenlijk op te treden, laten we merken dat sturen op zo’n chilling effect onacceptabel is. Een overheid mag mensen niet van hun rechten weerhouden. Onze digitale autonomie staat op het spel.'

Bescherming tegen sanctiedruk

Op 17 september stuurde PublicSpaces samen met Waag en 36 andere organisaties een brief aan de Tweede Kamer met de oproep om Europese organisaties én hun gebruikers te beschermen tegen buitenlandse sanctiedruk, als directe reactie op de situatie van A/I. A/I heeft nergens de mogelijkheid gehad om bezwaar te kunnen aantekenen tegen de aantijging van Amerika en heeft geen onafhankelijke juridische toets kunnen afdwingen. In een brandbrief namens de Nederlandse cloudsector wijst ook Dutch Cloud Community op het effect van deze situatie op het vestigingsklimaat en de dienstverlening. 'Zonder een heldere Nederlandse toets verliest Nederland het vertrouwen van de organisaties en bedrijven die hier hun data onderbrengen,' zegt de organisatie in een interview met de NOS.

Er moet bescherming komen voor organisaties en een procedure om je te kunnen verweren tegen onterechte kwalificaties en sancties. ‘Als organisatie moet je weten waar je terecht kan om bezwaar te maken,’ aldus Stikker. ‘Op dit moment is er geen enkel supportsysteem en dat leidt tot onzekerheid voor organisaties en ondernemers. Als Europa zich nu niet verzet, geven we in feite bij voorbaat onze digitale autonomie op.’ Ze is positief over de mediabelangstelling en de betrokkenheid van politieke partijen die Kamervragen hebben gesteld. Het Openbaar Ministerie en politie verschuilt zich ondertussen achter internationale verdragen en heeft tot nu toe geen enkel inzicht verschaft aan de betrokkenen.