Algo-Resist

Overheden en technologie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Van naam- en adresoverzichten, tot de belastingdienst, datacenters, algoritmische besluitvorming tot de ontwikkeling van 3D-kopieën van de stad. Bijna elke overheidsorganisatie gebruikt technologie om de uitvoering van beleid in goede banen te leiden.

Het gebruik van wat we kunnen samenvatten als ‘automatiseringstechnologieën’ is echter niet zonder risico. Zo heeft risicoprofilering een prominente rol gespeeld in onrechtmatig overheidshandelen, lijkt veel data-gedreven beleid zich af te spelen in wettelijk grijs gebied en worden datacenters gebouwd terwijl dat op papier niet zou mogen.

Of er inderdaad sprake is of zal zijn van dergelijke technologie-gerelateerde risico’s is een vraag die ambtenaren worden geacht zichzelf en elkaar niet alleen te stellen, maar ook te beantwoorden. Maar hoe doe je dat, en op basis van welke kennis? Wat als het antwoord is dat een bepaalde inzet niet legitiem is? Wat doe je dan? Wat kun je doen? Vooral de ‘doe’ vragen zijn onderbelicht in huidige onderzoeken.

Workshop

In het project Algo-Resist organiseerden Waag workshops om ambtenaren te helpen omgaan met technologiegedreven beleid dat zij problematisch vinden. Hoe herken je problematisch technologiebeleid als je er middenin zit? En wat kun je doen tegen beleid dat niet door de beugel kan? Welke ruimte voor weerstand of verzet is er in de systemen waar je dagelijks deel van uitmaakt? De focus lag op situaties waarin technologiebeleid schuurt, bijvoorbeeld door onduidelijke regels, ondoorzichtige systemen of risicovolle technologie. Deelnemers uit verschillende overheidsorganisaties bespraken situaties die zij in hun werk tegenkomen of zouden kunnen tegenkomen.

De workshops vonden op 11 mei en 30 juni 2026 plaats. Tijdens de bijeenkomsten deelden ambtenaren hun ervaringen en onderzochten zij welke mogelijkheden zij hebben om kritisch te reageren op technologiebeleid. Het doel was niet om hun handelen te beoordelen of voor te schrijven wat zij moeten doen, maar om beter te begrijpen hoe zij omgaan met situaties waarin technologiebeleid problemen oplevert.

Resultaten en inzichten

Uit de workshops kwamen twee voorlopige inzichten naar voren. Een eerste inzicht was dat ambtenaren op verschillende manieren reageren op problematisch technologiebeleid, van het uiten van kritiek en het geven van advies tot het aanpassen van procedures, contracten of technologie. Deelnemers beschouwden het uiten van kritiek vaak als een normaal onderdeel van hun werk, terwijl het daadwerkelijk doorvoeren van veranderingen eerder als verzet werd gezien. Een tweede inzicht was dat de ruimte om kritiek te leveren niet alleen afhangt van de individuele ambtenaar, maar ook van diens functie, collega's en de onderlinge verhoudingen binnen een organisatie.

Deze inzichten bieden aanknopingspunten voor verder onderzoek naar hoe ambtenaren invloed kunnen uitoefenen op technologiebeleid, een vraagstuk dat ook raakt aan Waags bredere missie om technologie kritisch te bevragen en publieke waarden centraal te stellen.

Over het onderzoek

Algo-Resist maakte onderdeel uit van het onderzoeksproject 'Mundane Tech Governance' van dr. Gijs van Maanen, waarin hij onderzoek doet naar publiek-private interacties in Nederland op het gebied van technologie. Daarbij onderzoekt hij hoe het onderscheid tussen publieke en private partijen in de praktijk wordt gemaakt en welke invloed dit heeft op de ontwikkeling van technologie bij overheden.

Binnen project Algo-Resist werkten Waag en Tilburg University samen met dr. Aviva de Groot van Universiteit Leiden.

Mocht je meer willen weten over het onderzoek, stuur een e-mail naar g.vanmaanen ⟨ at ⟩ tilburguniversity.edu.